Tour Đồng bằng sông Cửu Long một ngày từ TP.HCM: Bao xa và mất bao lâu

Mỹ Tho cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 70 km, tức 1,5 đến 2 giờ đường bộ. Bến Tre khoảng 85 km, và chừng 2 giờ. Đi nơi nào thì cũng mất khoảng 9 giờ tính từ lúc rời khách sạn đến lúc quay về, nên chọn bên nào cũng là trọn một ngày. Và nhầm lẫn phổ biến nhất là chuyện địa lý, nên xin nói rõ ngay từ đầu. Sông Mekong không chảy qua Thành phố Hồ Chí Minh. Sài Gòn nằm bên sông Sài Gòn, còn vùng đồng bằng thực sự bắt đầu ở phía tây nam, nghĩa là một trải nghiệm đồng bằng luôn là chuyến đi ra khỏi thành phố, không bao giờ là thứ khách hàng thoáng thấy từ một quán bar trên sân thượng. Cẩm nang này đi kèm với các lịch trình Việt Nam và cẩm nang du thuyền Mekong nhiều ngày của chúng tôi, dành cho những chuyến đi muốn nhiều hơn một buổi sáng trên sông nước.

Sông Mekong có chạm tới Thành phố Hồ Chí Minh không?

Không. Thành phố Hồ Chí Minh nằm bên sông Sài Gòn, một dòng nước riêng biệt đổ ra biển qua hệ thống sông Đồng Nai. Sông Mekong bắt nguồn từ Trung Quốc, làm đường biên giới giữa Myanmar và Lào trên khoảng 240 km, rồi gặp Thái Lan ở Tam giác Vàng. Sông chạy dọc biên giới Lào và Thái Lan ở hai đoạn dài, xen giữa hai đoạn là một chặng chảy xuyên qua nội địa Lào, trước khi băng qua Campuchia để vào Việt Nam. Nó không bao giờ đi vào sâu trong nội địa Myanmar hay Thái Lan. Tới Phnom Penh, sông tách thành hai nhánh, và hai nhánh ấy vào Việt Nam với tên sông Tiền và sông Hậu, rồi tỏa ra biển qua những cửa sông đã đặt tên cho vùng đồng bằng trong tiếng Việt: Cửu Long, chín con rồng. Cái tên này có trước hình dạng hiện nay của dòng sông. Bảy trong số chín cửa sông vẫn còn đổ ra biển. Cửa Ba Thắc bị bồi lấp từ thế kỷ trước, còn cửa Ba Lai bị chặn lại bởi một cống ngăn mặn vào năm 2002. Những cửa sông còn lại gặp biển ở mãi phía nam và phía tây của thành phố.

Vậy nên khi khách hàng hình dung cảnh bước lên sông Mekong ngay tại Sài Gòn, bức tranh thực tế là một chặng đường bộ trước đã, rồi mới lên tàu khi đã tới đồng bằng. Hãy đặt đúng kỳ vọng đó ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. Nó định hình ngày đi một cách chính xác: đây là một chuyến tham quan vào một cảnh quan khác, và chặng đường xe là một phần của chuyến đi.

Bao xa, và một ngày thực sự kéo dài bao lâu

Thời gian di chuyển dưới đây là con số để lên kế hoạch, cho xe riêng vào một ngày thường trong tuần, tính từ trung tâm Sài Gòn, khu vực mà mọi người vẫn quen gọi là Quận 1.

Ngày qua ngày, phần lớn biến động không nằm ở đường cao tốc. Nó nằm ở 20 km đầu tiên để ra khỏi Sài Gòn, và đó là chỗ quyết định một chuyến khởi hành buổi sáng có trôi chảy hay không. Còn cao tốc là nơi sinh ra những ngày tồi tệ hiếm hoi.

Gần đây có hai thay đổi trên hành lang này, và cả hai đều ảnh hưởng tới kế hoạch một ngày. Tuyến cao tốc nay chạy liên tục từ rìa Thành phố Hồ Chí Minh tới bờ sông Hậu ở Bình Minh, hoàn thành vào tháng 12 năm 2023, chỉ để lại 10 km cuối vào Cần Thơ phải đi trên quốc lộ cũ. Và cầu Rạch Miễu 2 thông xe vào tháng 8 năm 2025, nghĩa là đường đi Bến Tre không còn phải luồn qua nội ô Mỹ Tho nữa. Khách đi Bến Tre bây giờ tránh hẳn Mỹ Tho, nên một ngày gộp cả hai nơi là một vòng vèo có chủ ý chứ không phải một trình tự tự nhiên.

Một lưu ý thực tế mà chúng tôi đưa vào mọi ngày đi Bến Tre. Nút giao Đồng Tâm, trên đường dẫn lên cầu mới, kẹt xe hằng ngày trong khoảng từ 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều, và tệ hơn vào cuối tuần. Khởi hành lúc 7 giờ sáng sẽ vượt qua nút giao này ở chiều đi và đưa khách trở về ngang qua đó khi buổi chiều đã dịu bớt. Khởi hành lúc 8 giờ 30 sáng thì không làm được điều nào trong hai điều đó.

Chúng tôi cũng cố ý công bố những con số này dưới dạng khoảng. Qua khỏi Trung Lương, cao tốc thu lại còn bốn làn và không có làn dừng khẩn cấp liên tục, chỉ có các điểm dừng khẩn cấp cách nhau bốn hoặc năm km, nên chỉ một va chạm nhỏ là tắc cả tuyến. Đoạn đó nằm trên hành trình đi Cần Thơ, không phải trên đường đi Mỹ Tho hay Bến Tre. Toàn bộ hành lang đang được mở rộng từ nay đến năm 2028, với công trường hoạt động dọc đường. Vào dịp lễ, và đặc biệt là Tết, hãy cộng thêm hàng giờ chứ không phải vài phút. Chúng tôi xây sẵn khoảng dự phòng vào ngày đi thay vì báo con số đẹp nhất.

Bây giờ họ đang ở tỉnh nào?

Đáng nói một dòng, vì một người lập kế hoạch khi đối chiếu giấy tờ của nhà cung cấp sẽ nhận ra. Việt Nam sắp xếp lại các tỉnh vào năm 2025, từ 63 xuống còn 34. Mỹ Tho nay thuộc tỉnh Đồng Tháp và Bến Tre thuộc tỉnh Vĩnh Long, còn cấp huyện thì đã không còn.

Bản thân chuyến đi thì không có gì thay đổi. Những địa danh trên thực địa vẫn là những cái tên mà tài xế, hướng dẫn viên và khách sạn của bạn vẫn dùng, và cơ quan du lịch của vùng vẫn quảng bá chúng y như cũ. Nếu một địa chỉ hay một giấy phép trả về một tên tỉnh mà bạn không nhận ra, đó là lý do.

Một ngày ở đồng bằng gồm những gì

Một ngày ở đồng bằng được tổ chức tốt là một chuỗi những điểm dừng nhỏ, giàu cảm giác, chứ không phải một thắng cảnh lớn duy nhất. Khách lên tàu máy trên sông, cập vào một cù lao như cù lao Thới Sơn, rồi đổi tàu lớn lấy chiếc xuồng ba lá chèo tay len qua những con kênh hẹp rợp bóng dừa. Đoạn kênh rạch đó chính là hình ảnh mà phần lớn mọi người thực sự nghĩ tới khi hình dung về đồng bằng.

Dọc đường, các điểm dừng kinh điển là một lò kẹo dừa, nơi những viên kẹo dẻo được cắt và gói bằng tay, một trại nuôi ong với trà mật ong, và một vườn cây ăn trái nơi vài nhạc công biểu diễn đờn ca tài tử, loại nhạc thính phòng dân gian của Nam Bộ đã được UNESCO ghi vào Danh sách đại diện năm 2013. Gần Mỹ Tho, chùa Vĩnh Tràng là một điểm bổ sung văn hóa dễ ghé.

Không nơi nào trong số này là công trình đồ sộ. Sức hút nằm ở nhịp điệu, ánh sáng sông nước và đời sống thường nhật của đồng bằng. Chính vì vậy mà chất lượng của chiếc tàu, của hướng dẫn viên và của lộ trình ở đây quan trọng hơn danh sách các điểm dừng.

Cái Răng là một chuyến đi khác, và lý do đã thay đổi

Đây là điểm khác biệt khiến người mua vấp phải. Chợ nổi Cái Răng, khu chợ lớn và ăn ảnh, nằm ở Cần Thơ, cách khoảng 150 km theo cao tốc, hoặc 170 km theo quốc lộ cũ. Chợ họp từ trước lúc rạng đông và khung giờ đáng xem chỉ vào khoảng 5 đến 7 giờ sáng, tới nơi bằng một chặng tàu chừng ba mươi phút từ bến Ninh Kiều.

Cho tới gần đây, câu trả lời đơn giản là một chuyến đi trong ngày không thể tới kịp. Điều đó không còn đúng nữa, và phiên bản trung thực thì hay hơn. Khi tuyến cao tốc thông xe vào tháng 12 năm 2023, Chính phủ công bố thời gian chạy xe mới chỉ còn hơn 2 giờ một chút, so với 3,5 giờ trước đó. Từ một khách sạn ở trung tâm Sài Gòn tới bến Ninh Kiều, chúng tôi tính 2,5 đến 3 giờ mỗi chiều. Vậy nên một chuyến đi về trong ngày là khả thi về mặt vật lý. Nó cần đón khách tại khách sạn lúc 2 giờ sáng.

Chúng tôi không bán chuyến đó, và chúng tôi sẽ khuyên khách hàng từ bỏ nó. Cái mà giờ khởi hành ấy mua về là một vị khách ngủ gục trên tàu đúng vào khoảnh khắc duy nhất mà khu chợ đáng xem. Cái Răng là một chuyến qua đêm ở Cần Thơ. Lý do nằm ở buổi sáng của khách, không nằm ở tấm bản đồ.

Và không hề có chợ nổi nào ở Mỹ Tho hay Bến Tre để thay thế cho nó. Gần nhất là chợ nổi Cái Bè, vốn trên thực tế đã ngừng họp. Vậy nên khi một khách hàng hỏi về chợ nổi trong một ngày, họ đang mô tả hai chuyến đi khác nhau: một chuyến tham quan trong ngày tới Mỹ Tho hoặc Bến Tre, hoặc một đêm ở Cần Thơ để có trải nghiệm Cái Răng thực thụ. Chúng tôi trình bày rõ lựa chọn đó trước khi bất kỳ ai đặt chỗ.

Cái Răng bây giờ là gì

Chúng tôi thà nói với bạn điều này còn hơn để khách của bạn tự phát hiện ra lúc sáu giờ sáng. Cái Răng vẫn là chợ nổi lớn nhất còn hoạt động ở đồng bằng, và nó vẫn xứng đáng với một đêm nghỉ lại. Nó cũng chỉ còn là một phần nhỏ của khu chợ trong những tấm ảnh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa ra con số khoảng 200 ghe thương hồ vào tháng 8 năm 2024, và chính quyền phường ở Cần Thơ cũng đưa ra đúng con số đó vào tháng 4 năm 2026. Đó là con số trên giấy tờ. Các phóng viên đếm ghe trên mặt nước vào tháng 7 năm 2024 chỉ thấy vỏn vẹn khoảng một trăm chiếc ghe buôn vào buổi sáng họ có mặt, và số xuồng chở khách du lịch còn nhiều hơn số ghe buôn bán. Vào thời đỉnh cao, chừng mười năm trước, chợ quy tụ khoảng 600 chiếc ghe. Nguyên nhân rất đời thường: đường bộ đã tốt lên, và xe tải nay tới thu mua trái cây ngay tại cổng vườn.

Khu chợ không bị bỏ mặc cho tàn lụi. Văn hóa chợ nổi Cái Răng đã là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016, Cần Thơ cấp kinh phí cho một đề án bảo tồn ngay trong năm đó, và một đề án thứ hai đang được xây dựng. Nếu được giới thiệu như một khu chợ di sản còn sống và đang được gìn giữ cho tương lai, Cái Răng làm khách hài lòng. Nếu được bán như tấm bưu thiếp, nó gây thất vọng. Chúng tôi giới thiệu với khách theo phiên bản thứ nhất.

Làm cho nó chân thực, không rập khuôn

Tuyến Mỹ Tho tiêu chuẩn là du lịch đại trà, và vào một ngày đông khách, nó có thể mang cảm giác như một băng chuyền của các đoàn xe khách di chuyển giữa cùng những điểm dừng. Tiếng đó không oan. Nó cũng có thể tránh được.

Với khách hàng cao cấp, chúng tôi thay đổi những biến số thực sự quan trọng: tàu riêng thay vì tàu ghép, khởi hành sớm hơn để đi trước đám đông, một lộ trình nghiêng về những con kênh yên tĩnh hơn của Bến Tre, và một hướng dẫn viên có thể biến điểm dừng lò kẹo dừa thành một cuộc trò chuyện thực sự chứ không phải một màn chào hàng. Đồng bằng thực sự đáng để ghé thăm. Khác biệt giữa một buổi sáng dễ quên và một buổi sáng đáng nhớ hoàn toàn nằm ở cách ngày đi được dựng lên, và đó là phần mà một nhà điều hành tại điểm đến kiểm soát được còn một lần đặt chỗ chung chung thì không.

Cách chúng tôi lồng nó vào một chuyến đi

Là công ty quản lý điểm đến hoạt động ngay tại chỗ, chúng tôi xem đồng bằng là một thành phần cần đặt đúng vị trí chứ không phải một ô để đánh dấu cho xong. Với nhiều khách hàng, trọn một ngày từ Thành phố Hồ Chí Minh là vừa đúng, lồng vào giữa các thắng cảnh trong thành phố và một chuyến bay ra Bắc hoặc ra vùng biển vào sáng hôm sau. Với những du khách muốn đi sâu hơn, chúng tôi dựng thêm một đêm ở Cần Thơ hoặc nối vào một hành trình sông nước dài hơn hướng về Campuchia.

Chúng tôi chọn cỡ tàu, giờ khởi hành và lộ trình theo từng đoàn khách. Chúng tôi cũng thẳng thắn về khi nào đồng bằng sẽ đền đáp một khách hàng và khi nào khách nên dành những ngày đó cho nơi khác. Hãy gửi cho chúng tôi hình dung về chuyến đi qua trang trải nghiệm của chúng tôi, và đọc cẩm nang cần bao nhiêu ngày của chúng tôi khi bạn cân đối đồng bằng với phần còn lại của Việt Nam.